Tekens van leven


De Tao Te Tjing in woord en beeld.


Over de historie van dit Tao project.

George Burggraaff 20 april 2013In 2002 begonnen George Burggraaff en Roeland Schweitzer aan een boek over "aarde, water, vuur en lucht". Dit is in 2003 ons Tao 'project' geworden. De site tekensvanleven.nl bevat twee Nederlandse versies van de 81 Tao Te Tjing teksten, de tweede versie met veel toelichting en als derde een variant voor kinderen. In december 2013 was de tweede versie klaar en begonnen we aan de Tao voor kinderen. In 2019 ronden we het 'project' af.

Het 'project' bestaat uit deze website: 'www.tekensvanleven.nl’, de onregelmatige nieuwsbrief en het Boek over Vrede en Vreugde, de Tao Te Tjing voor kinderen en andere volwassenen', dat op 6 oktober 2019 op een Tao Dag verschijnt.

In 1973 kreeg Roeland een Engelstalig boek met Chinese gedichten en prachtige zwart-wit foto's: Tao Te Ching, 'a new translation by Gia-Fu Feng and Jane English'.
Roeland: ’Het boek fascineerde me, maar eigenlijk begreep ik niets van de teksten, laat staan dat ik het boek systematisch las. Taoïsme? I Tjing? Yin Yang?
In mijn studententijd had ik er even aandacht voor en het bleef zachtjes doorgonzen in mijn hoofd. Ik wilde dat poëtische, mysterieuze Engelstalige boek ooit een keer naar het Nederlands vertalen om er iets meer van te begrijpen. George vond het een goed plan.’


Abonnees
Sindsdien zorgt George voor de foto's en Roeland voor de teksten, de website en de nieuwsbrieven. We vroegen allereerst aan vrienden en kennisen of ze belangstelling hadden voor onze mailings. Zo begonnen onze ’abonnees’.
De nieuwsbrieven vormen en bijzonder aspect van deze reis. Medereizigers geven commentaar en inspiratie, attenderen op foutjes of reageren met een warm dankjewel.
IU kunt een gratis abonnement nemen.
abonnement op Tao teksten

Tot eind 2019 gaan de nieuwsbrieven over de Tao voor (klein)kinderen.

Onze ontwikkeling
De Tao Te Tjing bevat 81 teksten. Iedere twee weken wilden we een tekst afronden en er een foto bij zoeken. In maart 2003 begonnen we.
In mei 2005 verscheen 'teken van leven 81' en daarmee was het boek vertaald.
Er ontbrak echter heel veel, wisten we inmiddels. Inzicht, overzicht en achtergrond.
In die paar jaar was er een wereld opengegaan, Roeland had inmiddels een boekenplankje vol Tao boeken en al die nieuwe kennis wilden we graag toevoegen, zodat de site een complete kennismaking met de Tao Te Tjing en het Taoïsme zou worden. We besloten daarom om opnieuw te beginnen, een tweede tekstversie. Dit terwijl tekst 48 zo mooi zegt: 'Kennis vermeerdert terwijl de Tao vereenvoudigt. Toch was het de moeite waard om deze tweede versie te maken en er vooral ook een uitleg bij te zoeken. We hebben bovendien toelichtingen per trefwoord en titels toegevoegd. De bronteksten bevatten overigens geen titels.

De oude eerste serie is ook nog toegankelijk. Zie bijvoorbeeld de oude tekst 1.
Zo kunt u vergelijken, wat misschien tot beter begrip leidt, en u krijgt inzicht in de interpretatieruimte. Na de tweede versie zijn we aan de 'Tao voor kinderen' begonnen.
 
Overigens is het ‘vertalen’ meer schipperen en hertalen, want Roeland is schrijver, maar geen sinoloog. De bronnen zijn grotendeels indirect. Als je al te letterlijk bij de brontekst blijft, dan krijg je iets onbegrijpelijks. Welke keuzes maak je uit het brede begrippenkader dat in één karakter besloten kan liggen? De Tao verzen bevatten een sterk ritme en veel herhaling, belangrijk voor mondelinge weergave en overlevering. Dit is in het Nederlands nauwelijks te bereiken, zelfs niet als je ver van de lettterlijke tekst afdwaalt. Dan zijn er nog uitdrukkingen en talloze disputen over vermeende fouten in de bronteksten. Kortom deze  teksten zijn nog steeds een compromis.

Je kunt een bibliotheek vullen met de  uitgebreide commentaren op de Tao Te Tjing en de interpretatie van het Chinees. Na de zeer goede Engelstalige versie van Gia-Fu Feng / Jane English ging Roeland de Engelstalige versie van Wing Tsit Chan gebruiken, evenals de Engelstalige versie van Robert G. Henricks. Deze laatste is gebaseerd op de Ma-wang-Tui teksten die in 1973 zijn gevonden in een graf uit 168 voor Christus. Deze versie is 500 jaar ouder dan de eerder bekende versies, de teksten zijn daardoor vijf eeuwen minder geredigeerd en daardoor een stuk authentieker..

Van groot belang in dit project is de Nederlandse versie van sinoloog en Tao priester Kristofer Schipper die in 2010 verscheen bij uitgeverij Augusutus: 'Het boek van de Tao.' Deze Tao Te Tjing vertaling is mede gebaseerd op een grafvondst uit circa 300 voor Christus in Guodian. Schipper koppelt zijn vertaling bovendien aan zijn Zhuangzi vertaling, waardoor het kader breder wordt en hij tegelijkertijd ruimte laat aan anderen om verslag te doen van hun eigen leerweg.

Het Chinese Te vertaal ik, naar Kristofer Schipper, met 'Innerlijke kracht', dat toch echt iets anders betekent dan het veelal gebruikte 'deugd'. Toch heeft 'deugd ' ook zin omdat het de polemiek met het Confucianistische 'deugd' duidelijk maakt. Het woord Tao vertaal ik niet. In de Tao voor kinderen is Tao 'vrede' geworden en Te 'vreugde'. Tao Te Tjing wordt hier  'Het Boek over vrede en vreugde.'

Zoals gezegd, Roeland is geen sinoloog, maar hij heeft wel een Tao cursus gevolgd bij sinoloog René Ransdorp en hij kijkt ook naar versies van de Tao, waarin de oorspronkelijke Chinese tekens worden toegelicht.
Jaap Voigt heeft zo'n versie geschreven, met een losse bijlage met de Chinese karakters, inclusief bespreking.
Op internet kunt u het Chinees eveneens vinden, inclusief goede en beroemde vertalingen van Waley, Baihua, Lau, Julien en Wilhelm.
Zie ook de links naar andere Tao vertalingen.

Het maken van de tweede versie ging heel langzaam. Buiten schijnt de zon en er zijn veel andere bezigheden. Bovendien was de ultieme Tao vertaling van Kristofer Schipper in aantocht (2010). Wat moest ik dan nog? Zoals gezegd, het aardige aan de vertaling van Schipper is dat deze eerder aanmoedigt dan ontmoedigt.

Hoe komen de tekens van leven tot stand?
Roeland zoekt de woorden. Die stuurt hij naar George. George levert (soms) commentaar en stelt samen met zijn vrouw Ina enige foto's voor. Daar geeft Roeland commentaar op, of hij kiest, waarna George de definitieve fotokeuze bepaalt. Roeland ontwikkelt de website en attendeert 'de abonnees' op de nieuwe pagina.

John en Anne WillemsensJohn Willemsens Tao vertaling was een mooie vroege bron. Hij is Nederlander met wortels in Argentinië. Vrijwel dagelijks werkte hij aan zijn Advayavada project, een seculier, agnostisch Boeddhisme. John is het vaak niet eens met Roelands Tao interpretatie en vindt dat hij dichter bij de bron (Lao Tse) moet blijven.



Claar Kolff bij de Wilgentroon Cllaar Kolff Grietmarkt 13 mei 2006
Een andere bron was jaar in jaar uit dorpsgenoot Claar Kolff-Reijnvaan. Zij had er verstand van en leverde soms commentaar op de teksten. Claar Kolff zei over de Tao: 'Ik ben de weg, de waarheid en het leven.
Op 7 juni 2005 schreef Claar als voorwoord in de mooie (en klassieke) Tao vertaling van Ir. J.A. Blok 'het opperste goede is als water.' Op 6 april 2011 is Claar Kolff overleden.


De cursus van sinoloog dr. Renéé Ransdorp die ik in 2008 volgde, was een feest. Aan de hand van het oorspronkelijke Chinees krijgt u de betekenissen en achtergronden van de Tao Te Tjing aangereikt. Nuttig was ook de 'Inleiding taoïstische filosofie' waarin René Ransdorp en anderen een actuele en heldere achtergrond geven.

Kristofer SchipperKristofer Schipper (1934) begon in 1955 in Leiden aan een studie sinologie en werd al snel gegrepen door de Tao en het Taoïsme. Hij werd Tao meester in Taiwan en vervolgens hoogleraar sinologie in Parijs. In 1982 verscheen in het Frans, en in 1988 bij Meulenhoff in vertaling, ‘Tao, de levende religie van China’.

Kristofer Schipper realiseerde in 2007 de vertaling van de ‘Zhuang Zi, het grote klassieke boek van het taoïsme’, dat nog niet eerder in het Nederlands was vertaald. Een vrolijk, verbijsterend, absurd en geweldig boek.

Uiteindelijk verscheen in mei 2010 ook de Nederlandse Tao vertaling van Schipper. Deze versie is sterk gelinkt aan zijn Zhuang Zi, een van de drie canonieke Taoístische boeken. Het boek bevat toelichtingen per tekst, een verbeterde Chinese versie en zeer verhelderende achtergronden.
Lao Zi, het boek van de Tao en de innerlijke kracht. ISBN 978 90 457 0291 9.

De toegevoegde waarde van www.tekensvanleven.nl
Rond het verschijnen van het boek van Schipper, in 2009/2010 vroeg Roeland zich af wat de waarde van zijn werk was. Had het wel zin?
Dat weet hij inmiddels en blijkt uit de voortdurende stroom aan aardige reacties. Het is een unieke internet-versie met veel onderlinge kruisverwijzingen en dwarsverbanden.
De trefwoordenindex wijst de weg naar kernbegrippen en gerelateerde teksten.
De toelichtingen geven veel achtergrondinformatie. Geleidelijk aan is er een nieuwe balans ontstaan, een eigen koers, een acceptatie van de beperkingen en het besef dat het werk voldoende op de Tao is gebaseerd. Zo zijn de toegevoegde titels er niet in het oorspronkelijke Chinees. Het helpt echter om een tekst een onderscheidend thema of een richting te geven en er zijn respectabele Tao versies met eveneens titels.
Eind 2013 was de tweede versie eindelijk af.
Toen begonnen we aan de vrolijke Tao voor onze (klein)kinderen, het boek over vrede en vreugde. Deze versie geeft vrijheid en vleugels. Een heerlijke wijze om dit project in 2019 af te ronden, 17 jaar na de start in 2002.

Credits, zie ook verantwoording
De Tao vertaling en toelichting van Kristofer Schipper is de centrale bron geworden.
Er liggen meerdere vertalingen naast. De Engelse versies en toelichtingen van Wing-Tsit Chan, Robert Henricks, D.C. Lau en John Wu bijvoorbeeld.
Allerlei Nederlandse vertalingen, waaronder een aanbevolen, heldere  versie van  Michael Baker en Huib Wilkes, die mede gebaseerd is op een Spaanse versie. De toelichting van Jaap Voigt hielp met de Chinese tekens en hun betekenis. De vertaling van John Willemsens geeft soms een steuntje in de rug en de klassieker van J.A. Blok is dierbaar. Verrassend, afwijkend en toch bruikbaar is de uitgebreide vertaling met toelichtingen van Chad Hansen, fraai geïllustreerd en met als ondertitel 'de kunst van de harmonie'. De sobere versie van Bartho Kriek biedt een betrouwbaar kader. Een leuke en goede stripversie van de Tao, getekend en geschreven door Tsai Chih Chung, zorgt voor een glimlach. Tekst 41. Filosofe Patricia de Martelaere dank ik voor haar frisse kijk op het Taoïsme, door haar gedefinieerd als 'de weg om niet te volgen'.

In 2016 kreeg ik 'Filosofie met de vlinderslag' van de Leidse sinologe woei-Lien Chong. Dit boek heeft me enorm geholpen om problemen die ik nog steeds had in mijn uitleg beter te begrijpen. Chong elimineert de (westerse) scheiding tussen het filosofische Taoïsme en het spirituele Taoïsme. Een scheiding waar ik mij onvoldoende van bewust was en waarvan ik de beperkende gevolgen wel voelde, maar nog niet had benoemd. Zij maakt duidelijk dat 'de weg' een oefenweg is van meditatie en fysieke meditatie (ademhalingsoefeningen, Tai Ci, Chigong) gericht op het openen van het eigen bewustzijn. naar een staat van egoloze, zuivere ontvankelijkheid. Kortom de Tao als een inspiratiebron voor levenskunst.

Tot slot, op internet staat veel meer over de Tao, er liggen allerlei soorten Tao boeken in de boekhandel en voortdurend blijkt dat er een weg te gaan is tussen een beetje weten en daadwerkelijk doen, het onbevangen en volledig volgen van de Tao, de weg van je hart. (zie ook tekst 21 en tekst 70).
Zij die de Tao kennen, die praten er niet over bovendien. Tekst 56.
Ik wens u een prachtige reis op de weg die geen weg is
Voor de literatuurlijst moet u bij mijn verantwoording zijn..
Roeland Schweitzer

Roeland Schweitzer

Zie verder ook de verantwoording met boekenlijst.
Terug naar de beginpagina
Aangevuld op 3 januari 2019.         © 2003 - 2019 George Burggraaff / Roeland Schweitzer